Plovdivi – Kryeqyteti Evropian i Kulturës 2019

Një ekspozitë çon drejt kohërave dhe njerëzve, të zhdukur në tymin e duhanit

Autor:

Ekspozita “Tymi. Histori për duhanin” në Qytetin e Duhanit të Plovdivit, tregon për fatin 150-vjeçar të industrisë bullgare të duhanit – nga gjurmët e para të nikotinës në Perandorinë Osmane deri tek imazhet në pikturat e artistëve modernë.

“Por këta karvanë, të dërguar nga tregtarët grekë, të cilët të kujtojnë romantikën e kohërave të kaluara, prej kohe kishin pushuar së ardhuri. Ato ishin zëvendësuar nga kamionët e “Nikotinës”. Në këtë mënyrë në romanin e vet “Duhani” shkrimtari Dimitër Dimov pikturon një fragment të pikturës së madhe sociale, në të cilën kjo mjetë jetese shumë shpejt kthehet në motor të lulëzimit ekonomik të shtetit të ri bullgar. 

Pas Çlirimit /1878/ nga sundimi osman fshatarët vijnë nëpër qytetet, që të punojnë në depot e duhanit si dhe në fabrika, bashkë me ta punojnë dhe bullgarët e Egjeut të dëbuar nga tokat e tyre pas luftërave në periudhën1913-1918.

Në sfondin e duhanit modernizohet dhe jeta e qytetit – gratë emancipohen, shoqëria ndahet dhe “piqet”. Tymi ekziston bile në llogoret në kohën e luftërave, që të transportohet pas kësaj tek debatet e thella të intelektualëve dhe artistëve në kafene dhe kthehet në imazh kinematografik.

E gjithë kjo mund të ndiqet në mënyrë kronologjike në katër sallat e ekspozitës, në të cilat është renditur ekspozita “Tymi. Historitë për duhanin”, duke kaluar përmes epokës së Rilindjes, Ekspozitës së parë të Plovdivit /1892/, luftërave për çlirimin e trojeve maqedonase nga pushteti osman. Dhe akoma: grevat e punonjësve, luftërat, politika shtetërore për “bullgarizimin” e turqve tek ne gjatë periudhës 1984-1989, rrëzimi i sistemit totalitar. Vizituesit do të dëgjojnë fjalët e tregtarëve të duhanit, të punonjëseve, të përfaqësuesve të shoqatave të abstenuesve, do të shikojnë kuadro nga Lufta Ballkanike, një stërvitje zjarrfikëse në një nga fabrikat, degustime të duhanit para klientëve të huaj.

Historitë fillojnë akoma me zbulimin e duhanit - kur depërton ai për herë të parë në Evropë, deri në ditët tona dhe praninë e tij në art - tregon Svetllana Kujumxhieva, drejtoreshë artistike e nismës “Plovdiv - kryeqyteti evropian i kulturës”. Dhe këto histori krijojnë tregimin e plotë për lidhjen midis industrisë së duhanit dhe modernizimit të qytetit Plovdiv dhe të Bullgarisë. Në ekspozitë mund të gjenden fotografi nga arkiva, kartolina, materiale reklamuese, sende të ndryshme nga fabrikat, portrete dhe kujtime të pjesëmarrësve të të gjithë këtij tregimi. Dhe po kështu – video dhe kuadro nga filma të dashur bullgarë.

Nevena Kokanova (Irina) dhe Yordan Matev (Boris) në një skenë nga filmi „Duhani“ në romanin e Dimitër Dimov

Jo rastësisht ekspozita gjendet në një nga godinat emblematike të Qytetit të Duhanit, në të cilin depot e ndërtuara përpara një shekulli, mjerisht janë braktisur ose tanimë janë shkatërruar. Kurse ideja është që kjo pjesë e Plovdivit të kthehet në një hapësirë për kulturë:

"Projekti “Qyteti i duhanit” i është kushtuar zonës me ish godina industriale në qendër të Plovdivit - thotë Svetllana Kujumxhieva. Përfshirja e tij në programin e iniciativës “Plovdiv - kryeqyteti evropian i kulturës” ka për qellim t’u kushtohet vëmendje këtyre ndërtesave të harruara dhe të braktisura dhe në hapësirat përreth tyre të zhvillohen veprimtari të larmishme artistike, të “gjallërohen fasadat e tyre me mjetet e artit. Bashkë me punën rreth ngjarjeve kulturore ndryshojnë dhe rrethanat lidhur me këto godina – nganjëherë në mënyrë dramatike. Katër prej tyre, dy nga të cilat /depotë e tregtarit Dimitër Kudogllu/ shumë të vlefshme, ishin përfshirë nga zjarri i madh para 3 vjetëve. 

Por kjo nuk na detyroi të heqim dorë, bile diçka më tepër – vendosëm të përqendrojmë një pjesë të madhe nga veprimtaritë e lidhura me kryeqytetin evropian të kulturës pikërisht në këtë territor, që të tregojmë, se madje si një pronë private godinat mund të sjellin dividendë përmes artit dhe kulturës. Kuptohet se, është shumë mirë të flitet për vlerën e tyre në të kaluarën, por le të mos të harrojmë se e ardhmja e tyre varet nga institucionet përkatëse dhe nga pronarët e tyre. Dhe përderisa projektori i vëmendjes publike njëherë e ka ndriçuar këtë vend, mendoj se kjo do të ndikojë edhe mbi zhvillimin e lagjes".

Përgatiti në shqip: Nataniela Vasileva

Foto: tobacco-city.plovdiv2019.eu

Më shumë nga rubrika

Piktorja Maja Petrova po rilind teknikën e vjetër vinorel

Piktori gjithmonë gjen në atë të cilën e pëlqen, mundësi të papritura dhe zgjidhje, kurse piktura ka kaq shumë aspekte saqë propozon një liri të pafund të eksperimenteve dhe të fantazisë. Përpara 2 vjetëve piktorja Maja Petrova njihet me një..

botuar më 19-02-15 12.44.MD

Gratë në jetën dhe zemrën e Hristo Botevit

I përshkruajnë gratë në jetën e poetit gjenial Hristo Botev si të jashtëzakonshme dhe magjepsëse. Ato nuk janë vetëm të bukura dhe të mençura, por edhe të përkushtuara idealeve të larta. Cilat janë ato dhe pse kanë mbetur në hijen e poetit? Nga të..

botuar më 19-02-14 2.58.MD

Qelqi është theksi në edicionin IX të “ArtRozaliada” – “festa piktoreske e dashurisë dhe e verës”

Forumi Ndërkombëtar “ArtRozaliada” organizohet çdo vit në qytetin Veliko Tërnovo dhe u është kushtuar të dyja festave – asaj të dashurisë dhe asaj të verës, tha para Agjencisë Telegrafike Bullgare kuratori i ekspozitës docenti Vlladimir Avramov...

botuar më 19-02-14 12.59.MD