Bulgaristan Bilimler Akademisi Botanik Bahçesi

Sofya, kısa kış günlerinde kapalı ortamlarda eğlence ve sosyal aktiviteler açısından zengin alternatifler sunmaktadır. İç mekanların sıradanlığından uzaklaşıp daha renkli ve canlı ortamlar arayanlar için Bulgaristan Bilimler Akademisi (BAN) Botanik Bahçesi harika bir tercihtir. Başkentte Dragalevtsi ve Boyana semtleri arasında yer alan, adeta yeşil bir vahayı andıran bahçenin konumu haritada kolayca bulunabilir. Botanik bahçesi, bitkilerin kış uykusuna yattığı mevsimde bile hafta içi her gün ziyaretçiler ağırlamaktadır.

Bahçenin beş tropikal serasında hararetli çalışmalarvar, zira kışın açelyalar çiçek açar ve tüm orkide türlerinin çiçeklenme dönemi başlar. Japonya ve Çin ormanlarından gelen bu bitkilerin, kurumaması için doğal yaşam alanlarında olduğu gibi yüksek nem gereklidir. Burada muhtemelen yüzün yüzerinde kırmızı, beyaz, mor, pembe ve alacalı açelya türü vardır. Bunlar arasındakraliyet sarayını süslemek için yakından uzaktan bitki toplayan Çar Ferdinand'ın sera koleksiyonunuda yer alan iki bitki dikkat çekmektedir.80'in üzerinde bitki türü günümüze kadar ulaşmıştır. Bazı bitkiler, Sofya'daki savaş ve bombalamalardan korunumuş ve Botanik Bahçesi'nin koleksiyonuna girmiştir.

Knyajeska olarak anılan Botanik Bahçesi’nin devamı olan Bulgaristan Bilimler Akademisi Botanik Bahçesi başlangıçta Sofya Üniversitesi rektörlüğünün karşısında merkezi bir yerde bulunuyordu. 1882 yılında açılan botanik bahçesi, 1947 yılında Botanik Enstitüsü’nün bünyesine dahil edildi ve bazı değişimlere uğradı. Bilimsel olarak düzenlenmiş ve belgelenmiş canlı bitki koleksiyonlarının oluşturulması ve korunması amacıyla 1968 yılında şu anki yerine taşındı. Bulgaristan Bilimler Akademisi Bahçesi, dünya çapında 450 botanik bahçesi ile işbirliği içerisinde ve aynı zamanda hem öğrenciler hem de amatör bahçıvanlar tarafından ziyaret edilen canlı bir çiçek müzesi haline gelmiştir.

Koleksiyonları, dünya bitki çeşitliliğinin yüzde 1'inden fazlasını oluşturan yaklaşık 4000 tür bitki içermektedir. Botanikçilerin sayesinde, Balkan Yarımadası'nın en zengin tropikal ve subtropikal bitki koleksiyonlarından biri oluşturulmuştur. Bu botanik hazinesi, küresel ölçekte bitkilerin korunmasına ve ayrıca Bulgaristan'da bahçecilik uygulamalarının araştırılmasına ve iyileştirilmesine önemli katkılarda bulunmaktadır.

Yıllardır botanikçi-biyolog olarak çalışan Diana Venkova: “Kışın, 19. yüzyılın sonunda çiçekçilik şirketleri tarafından ülkemize getirilen kraliyet orkideleri çiçek açmaya devam ediyor. Bunlar çok güzel çiçeklerdir – çok büyük ve uzun ömürlü mor renkli çiçekleri vardır”– diye açıkladıve Bulgaristan Bilimler Akademisi Bahçesi'ndeki araştırmacıların çalışmaları hakkında şunları paylaştı:

"Bilimsel çalışmalarımızöncelikle Bulgaristan'ın florası ve doğamızdaki bitkilerle ilgilidir.Nadir bulunan bitkileri yetiştiriyoruz ve bu tür yerel bitki türlerin koleksiyonunu oluşturmayı amaçlıyoruz.

Koleksiyonu oluşturma çalışmalarınınhenüz başlangıcındayız. Daha önce diğer meslektaşlarımız farklı görüşlere sahipti. Onlar sadece koleksiyonları muhafaza ediyorlardı ve bunları, bugün de devam eden, dünya çapındaki botanik bahçeleri arasındaki değişim yoluyla zenginleştiriyorlardı.

Bu şekilde bahçeye yeni türler ve çeşitler getiriliyordu. Diğer bilimsel enstitülerden meslektaşlarımızın araştırmaları ve Ormancılık ve Sofya Üniversitelerinden, Ziraat Akademisinden öğrencilerin eğitim uygulamaları için bir merkeziz. Gelen öğrencilere ilginç dersler yapıyoruz, çiçekler arasında yaz kampları düzenliyoruz. Misafirlerimize, tropikal yağmur ormanlarından başlayarak tropikal bitkiler, çöl ve yarı çöl bitkileri ve başka hiçbir yerde görülemeyecek bitkiler hakkında ilginç bilgiler anlatıyoruz. Botanik bahçesinin anlamı da budur – burası insanların çiçeklere dokunabilecekleri canlı bir müzedir."

Utangaç mimoza, su bitkileri ve tropikal bitkiler gibi “hareket eden”, yani böcek yiyen bitkiler en çokçocukların ilgisini çekmektedir. Her mevsim ve her zaman, Bulgaristan Bilimler Akademisi Botanik Bahçesi'nde görülecek ilginç şeyler vardır” ifadelerini kullanan Diana Venkova şöyle devam etti:

"Botanik Enstitüsü'nde şifalı bitkilerle ayrılan bir bölüm var ve bazı ortak projelerimiz var. Şu anda en yeni projemiz, Bulgaristan'daki doğal habitatlarında bulunan birkaç tür kekik bitkisinden oluşan bir plantasyonun kurması ile ilgilidir. Kış uykusunda olan bitkileri, ancak Nisan-Mayıs aylarında toplamaya başlayacağız, kurutup inceleyeceğiz. Bizde tropikal şifalı bitkiler ve reklamlarda ve broşürlerde duyduğumuz bitkiler görülebilir, örneğin şifalı aloe, jojoba, levzeya gibi. Açelyalar, şu anda çiçek açan ve Asya'daki ormanların alt katmanlarında yaygın olan güzel çalılar. Bizde ve ılıman bölgelerde, güzel iç mekan bitkileri olarak yaygındırlar. Şu anda çiçeklenme en yoğun döneminde, bunu göstermek istiyoruz ve insanlar burengarenk ortamda mutlu oluyorlar, ayrıca yetiştirmek için küçük bir bitki alabiliyorlar."

Botanik Bahçesi'ndeki uzmanlar, bitkilerin doğru yetiştirilmesi konusunda tavsiyelerde bulunuyorlar.

“Bahçemizde kendi yaptığımız güzel bir toprak karışımı var, her zaman tavsiyelerde bulunmaya hazırız” diyor Diana Venkova. Çeşitli açık kapı günleri, bahçıvanlık atölyeleri ve daha pek çok etkinlik, çiçek severleri başkentin bu köşesine çekiyor.

"Orkideler, geleneksel olarak Şubat-Mart aylarında düzenlenen bir sonraki etkinliğimizin favorileri olacak.

Bulgaristan'ın vahşi doğasında bulunan orkide türleri arasında “Venüs terliği”, ‘böcekler’, “arı” ve diğerleri bulunmaktadır. Renkleri ve şekilleri böcekleri andırdığı için bu popüler isimleri almışlardır. Bunlar koruma altındaki türlerdir ve hiçbir şekilde yaşam alanlarından alınmamalıdır” diye hatırlatıyor Diana Venkova.

Yazı: Gergana Mançeva

Çeviri: Ergül Bayraktar