«Χριστούγεννα» του Ντιμίταρ Νένοφ

«Είμαι πιανίστας, συνθέτης, διευθυντής ορχήστρας, κριτικός και αρχιτέκτονας» - έτσι χαρακτηρίζει τον εαυτό του σε ένα γράμμα ο μεγάλος βούλγαρος μουσικός Ντιμίταρ Νένοφ (1901 – 1953). Σε κάθε από τους αναφερόμενους τομείς άφησε μοναδικό ίχνος – κάτοχος του μοντέρνου πνεύματος στη βουλγαρική μουσική, ένας από τους ιδρυτές του Συλλόγου Βουλγάρων Συνθετών «Σύγχρονη μουσική», εξαιρετικός πιανίστας με τεράστια προσφορά στη βουλγαρική σχολή πιάνου, καθηγητής στην Κρατική Μουσική Ακαδημία, πρώτος μουσικός συντάκτης στο Ράδιο Σόφια και αρχιτέκτονας, ο οποίος σχεδίασε κτήρια σε διάφορες πόλεις της χώρας.

Μία από τις κορυφαίες προσωπικότητες στη διανοητική ελίτ της Βουλγαρίας του πρώτου μισού του 20ού αιώνα, ο Νένοφ ήταν παράγοντας-κλειδί σε ολόκληρό τον βουλγαρικό πολιτισμό εκείνης της περιόδου. Αφού σπούδασε παράλληλα αρχιτεκτονική στην Ανώτατη Τεχνική Σχολή στη Δρέσδη και πιάνο και σύνθεση στο Ωδείο της Δρέσδης, το 1927 επέστρεψε στην πατρίδα και επί μερικά χρόνια εργάστηκε ως αρχιτέκτονας στο Υπουργείο Δημόσιων Κτηρίων, Δρόμων και Έργων και στη Γενική Διεύθυνση Σιδηροδρόμων. Διεύθυνε τα έργα αποκατάστασης στο Μπορίσοβγκραντ (σήμερα Παρβομάι) μετά τον καταστρεπτικό σεισμό στο Τσιρπάν του 1928. Σχεδίασε μερικούς σιδηροδρομικούς σταθμούς (ο σιδηροδρομικός σταθμός στο Ζβέρινο θεωρείται κομψό πρότυπο του βουλγαρικού αρχιτεκτονικού μοντερνισμού). Δημιούργησε σχέδιο για νέο κτήριο της Μουσικής Ακαδημίας στη Σόφια, που όμως δεν υλοποιήθηκε.

Τόσο στην αρχιτεκτονική, όσο και στη μουσική ο Ντιμίταρ Νένοφ είναι εξαιρετικά πρωτότυπος και μοντέρνος δημιουργός. Το στιλ του – εξεζητημένο, διανοητικό, πλούσιο σε μορφές και χροιές, φέρει σύγχρονο, αλλά και έντονο εθνικό αποτύπωμα. Ο συνθέτης προτιμούσε το συμφωνικό είδος και τη μουσική δωματίου. Το πιο δημοφιλές σόλο έργο του, που κατέχει σημαντικό μέρος στο ρεπερτόριο των βουλγάρων πιανιστών, είναι η «Τοκάτα», στη συνέχεια ενορχηστρωμένη από τον διάσημο μαθητή του Λάζαρ Νικόλοφ. Το Κοντσέρτο για πιάνο και ορχήστρα του Νένοφ είναι μοναδικό ως προς τη μορφή και την ορμή του. Μια από τις σημαντικότερες συμβολές του στη βουλγαρική μουσική τέχνη όμως εμφανίστηκε στα τέλη της δεκαετίας του ’30 του περασμένου αιώνα, όταν δημιουργήθηκε το πρώτο μεγάλο φωνητικο-ορχηστρικό έργο από βούλγαρο συνθέτη, αφιερωμένο στα Χριστούγεννα.

Η πρεμιέρα του συμφωνικού ποιήματος «Χριστούγεννα» για σολίστες, μικτή χορωδία και ορχήστρα ήταν το 1940. Μετά από σοβαρή επεξεργασία ερμηνεύτηκε εκ νέου στις 7 Ιανουαρίου 1944 και στη συνέχεια ξεχάστηκε επί σχεδόν τέσσερις δεκαετίες. Ξεχάστηκε και παραμελήθηκε και ο ίδιος ο Ντιμίταρ Νένοφ, ο οποίος απεβίωσε σε ηλικία 51 χρονών μετά από βαριά ασθένεια.

Το έργο «Χριστούγεννα» επαναφέρθηκε στη ζωή στη σκηνή της Σόφιας μόλις το 1982. Το 1994 ερμηνεύτηκε και ηχογραφήθηκε από τα μουσικά σύνολα της ΒΕΡ υπό τη διεύθυνση του Μιλέν Νάτσεφ. Σχεδόν 25 χρόνια αργότερα – την 1^η Δεκεμβρίου 2017 στην Αίθουσα «Βουλγαρία», η Μικτή Χορωδία και η Συμφωνική Ορχήστρα της ΒΕΡ ερμήνευσαν εκ νέου τα «Χριστούγεννα» υπό τη διεύθυνση του Μαρκ Κάντιν.

Τότε, σε συνέντευξή του για το Πρόγραμμα «Χοριζόντ» ο διευθυντής ορχήστρας είπε ότι η παρτιτούρα προκάλεσε το ενδιαφέρον του: «Για μένα ήταν ενδιαφέρον να παρακολουθώ τις ιστορικές εξελίξεις και να συγκρίνω πώς ήταν κατά την περίοδο, όταν ο Ντιμίταρ Νένοφ έγραψε το ορατόριό του «Χριστούγεννα» - πρόκειται για την περίοδο 1938-1939… τότε ο Στραβίνσκι ήταν ήδη αστέρι, είχε κατακτήσει την Ευρώπη και την Αμερική, ο Προκόφιεφ ήταν διασημότητα…

Στα συμφραζόμενα αυτά, κατά τη γνώμη του, ο Ντιμίταρ Νένοφ ξεχωρίζει για το ότι δεν είχε κλίση στον αβανγκαρντισμό – δεν ακολουθούσε τους εκπροσώπους της μοντέρνας Νέας Σχολής της Βιέννης, αλλά παρέμεινε πιστός στις παραδόσεις.

Μετάφραση: Ντενίτσα Σοκόλοβα