Më 3 mars Bullgaria shënon Festën Kombëtare – Ditën e Çlirimit nga Pushteti i Perandorisë Osmane. Liria u soll si rezultat i Luftës Ruso-Turke të viteve 1877 – 1878, e cila ishte Çlirimtare për Bullgarinë. Më 3 mars në Shën Stefani, në afërsi të Stambollit, u nënshkrua Traktati Paqësor midis Rusisë dhe Perandorisë Osmane, me të cilin Bullgaria u bë një shtet i lirë.
Si u arrit deri te çlirimi i bullgarëve? Kulmi i Lëvizjes Nacional Çlirimtare Bullgare ishte Kryengritja e muajit Prill të vitit 1876. Ajo u shua, por “çështja bullgare” hyri në rendin e ditës botërore. Në mbrojtjen e bullgarëve u shprehën shumë evropianë të shquar: politikanë si Uiljam Glladston dhe Oto fon Bismark, krijues të mëdhenj si Viktor Hjugo, Dostoevski, Oskar Uailld, shkencëtarë si Darvin dhe Mendelev. Shtypi i lirë arriti të ndërrojë opinionin shoqëror edhe në vende të cilat ishin të prir të përkrahin Perandorinë Osmane për arsye të interesave gjeopolitike. Një kontribut i madh dhe i rëndësishëm kishte gazetari amerikan Xhenjuariës Makgahan, i cili shkruante për gazetën britanike “Dejlli Njuz” dhe atë amerikane “Nju Jork Heralld”.
Në krizën e re ballkanike Rusia shikoi mundësi të rikthejë pozitat e veta në Evropën Juglindore, të cilat i humbi pas Luftës së pasuksesshme të Krimesë. Diplomacia ruse zhvilloi bisedime të ndërlikuara me Fuqitë e tjera të Mëdha, sidomos me Gjermaninë dhe Austro-Hungarinë. U sigurua neutraliteti i Fuqive të tjera të Mëdha me çmimin e një sërë kompromisesh ndaj rregullimit të ardhshëm të Evropës Juglindore. Më 24 prill të vitit 1877 Rusia i shpalli luftë Perandorisë Osmane dhe menjëherë filloi një sulm në Frontin e Kaukazit. Më 27 qershor të po këtij viti me një desant te qyteti danubian Svishtov, filluan operacionet tokësore në trojet e sotme bullgare.
Ushtria e modernizuar osmane ishte një forcë e rëndësishme ushtarake dhe lufta u bë më e gjatë, më e rëndë dhe më e përgjakshme, se sa fillimisht menduan në Shën Petersburg. Populli bullgar dha ndihmë të madhe për përfundimin e kësaj lufte me fitore. Për shembull repartet e ushtarëve vullnetarë bullgarë – opëllçenas, të formuara nga komanda ruse, u përfshinë në betejën më të rëndësishme dhe vendimtare – mbrojtjen heroike të grykës Shipka në malin Stara Pllanina gjatë gushtit të vitit 1877. Sulmi i Sjulejman pashës kundër kësaj gryke ishte me rrëndësi vendimtare në kundërofensivën osmane me qëllim sprapsjen e ushtrisë ruse përtej lumit Danub dhe fitimin e luftës. Mirëpo, në betejën te maja Shipka, e quajtur Termopilet bullgare, rusë dhe bullgarë korrën një fitore historike.
Në fund të vitit 1877, pas një fitoreje tjetër historike – pranë qytetit Pleven, komanda supreme ruse vendosi, se nga pikëpamja politike është me rëndësi, që lufta të përfundojë jo më vonë se sa dimri i vitit 1878. Me këtë qëllim u planifikua një sulm i të gjitha forcave te Bullgaria Jugore përmes malit Stara Pllanina, të cilën gjatë dimrit dëbora e bënte të paarritshme dhe të pakalueshme. Edhe gjeneralët gjermanë menduan, se një ofensivë e tillë ishte e pamundshme. Megjithëkëtë, kjo mësymje u kurorëzua me sukses me përkrahjen e dhjetëra mijë bullgarëve, të cilët i ndihmuan ushtrisë ruse në marshimin e vështirë përmes grykave malore. Betejat vendimtare në jug të malit Stara Pllanina te Sofja, Shipka-Shejnovo dhe Pllovdiv siguruan fitoren e plotë të Ushtrisë Ruse. Kështu u arrit Traktati Paqësor më 3 marsi, i cili në fakt ishte vetëm paraprak.
Vendimet definitive u miratuan në Kongresin e Berlinit të Fuqive të Mëdha gjatë muajve qershor-korrik të vitit 1878. Rezultatet e këtij takimi ndërkombëtar pasqyruan deri diku kompromiset e arritura që para luftës. Pavarësi reale mori vetëm Principata Bullgare, Bullgaria e sotme Veriore dhe rajoni i Sofjes, e cila formalisht mbeti vasale e sulltanit. Bullgaria Jugore me qendër qytetin Pllovdiv, u bë krahinë autonome në kufijtë e Perandorisë Osmane. Absolutisht nën sundimin e sulltanit mbetën troje të tjera të sotme bullgare: Maqedonia e Pirinit, malet Rodopa dhe Stranxha, si dhe Maqedonia e Vardarit dhe Trakia e Egjeut – rajone të populluara kryesisht me bullgarë. Pas këtyre ngjarjeve, formimi i Bullgarisë në kufijtë e saj të sotme është vepër fund e krye bullgare, rezultat i luftërave pothuajse 40-vjeçare. Vepër bullgar është edhe Kushtetuta e parë demokratike e vendit miratuar në vitin 1879, e cila e hodhi themelet e Bullgarisë si një shtet demokratik evropian.
Përgatiti në shqip: Svetllana Dimitrova
Bullgaria është anëtare e BE-së që nga 1 janari 2007. Megjithatë, vendi ynë kishte përfaqësuesit e tij në Parlamentin Evropian (PE) edhe para anëtarësimit zyrtar. Në vitin 2005, Kuvendi Popullor zgjodhi 18 deputetë bullgarë të cilët kishin statusin e..
Kujtimet e pjesëmarrësve në vitin fatal 1876 për Bullgarinë janë të shumta, shpeshherë kontradiktore, por letrat dhe dokumentet për Kryengritjen e Prillit, që flasin për çështjen e Çlirimit të Bullgarisë, krijojnë një pamje më të gjerë të ngjarjeve,..
76 vjet pas vdekjes së tij, mbreti i parë bullgar i Mbretërisë së Tretë Bullgare, Ferdinandi i Parë, u kthye në shtëpi, në Pallatin "Vrana", gjë me të cilën u përmbush vullneti i tij i fundit. Në testamentin e tij ai shkruante se dëshironte të..
Një tempulli trak nga shekulli III para Krishtit pa analog në vendin tonë mund të shndërrojë 10 hektarë të zonës "Jug" ("Juzhen") të Plovdivit në..