Lika Janko lindi në Sofje në vitin 1928 në familjen e mërgimtarëve shqiptarë. Imagjinata e saj frymëzohej nga tablotë e piktorëve francezë të gjysmës së dytë të shekullit XIX. Mirëpo, jeta reale në vend i tregoi, se ky shembull nuk duhet të ndiqet. Si studente në Akademinë e Arteve Figurative, profesorët nuk i pranonin veprat e saj dhe gjithnjë i vënin nota mesatare. Ja përse para afro gjysmë shekulli tablotë e piktores Lika Janko konsideroheshin avangarde. Për shkak të tre tablove, të cilat nuk i përgjigjeshin “estetikës” së realizmit socialist, ekspozita e saj e parë me vete u mbyll ditë të numëruara pasi hapi dyer. Kështu piktorja mbeti e mbyllur në atelienë e saj më se 14 vjet me radhë.
Sot disa prej veprave të saj nga pothuajse të gjitha periudhat e krijimtarisë janë të rregulluar në galerinë e kryeqytetit “Kolorit”. Kuratorja e ekspozitës Neda Mitkovska thekson, se mund të shihen edhe katër vepra të pa prezantuara deri tashti dhe vazhdon:
“Megjithëqë është fëmijë e mërgimtarëve shqiptarë, Lika Janko, gjithënjë thoshte se e ndjen veten bullgare. Mezi 15 vjeçare u pranua në Akademinë e Arteve Figurative në klasën e piktorëve Deçko Uzunov dhe Ilija Petrov. Që atëherë ajo shfaqte stilin e vet të guximshëm dhe të dallueshëm. Gjatë periudhës, në të cilën ishte ndaluar të prezantoheshin veprat e saj, ajo as rregullonte ekspozita me vete, as përfshihej në ekspozitat kolektive të Lidhjes së Piktorëve Bullgarë. Mirëpo, në atë kohë veprat e saj i zbuloi atashoja e Francës në Bullgari dhe në sajë të tij edhe ambasadat e tjera shfaqën interes ndaj krijimtarisë së saj. Më se 200 janë veprat e piktores Lika Janko që janë pronë të koleksioneve private jashtë shtetit. Tablo të saj ka në Evropë, Shtetet e Bashkuara, Amerikën Jugore, Indonezi. Krijimtaria e saj shoqërohet njëkohësisht me pranim dhe mohim të veprave.”
Piktores gjithnjë i pëlqente çdo gjë e guximshme, interesante, jo e zakonshme. Kjo mund të shihet edhe në veprat e saj.
“Ekspozita e saj e parë me vete ishte në vitin 1967. Tematika dhe tablotë e saj nuk ishin të parë deri atëherë. Stili, i cili ajo filloi të zhvillojë, ishte krijuar nga vet ajo dhe më vonë vet ajo e përsosi – tregon Neda Mitkovska. – Ekspozita u mbyll vetëm disa ditë pasi u hap dhe piktores iu ndalua të prezantojë veprat e saj. Kjo vazhdoi deri në vitin 1981. Kjo për arsye, se pushtetarët e atëhershëm e akuzuan në avangardizmin, formalizmin, mungesën e disiplinës. Mirëpo, gjatë kësaj periudhe 14 vjeçare ajo nuk pushoi së punuari dhe jetonte vetëm me artin, i cili ishte tepër i kërkuar nga ambasadorë dhe diplomatë.”
Në se ka ndonjë krijues, nga i cili Lika Janko të ngazëllohej dhe të pranonte ndikimin e tij mbi krijimtarinë e saj, ky padyshim ishte Vinsent van Gog – “mësuesi i vetëm shpirtëror”, siç e quante. Kritiku francez Pier Restani e krahasonte me Pikasonë, duke thënë se ajo është “Pikaso në fustan”. Mirëpo, piktorja përgjigjej me thjeshtësi: “Unë jam Lika”.
“Asaj i ndikuan piktorë si Sezan, van Gog, Gogen. Edhe për balerinat e famshme të Degasë u regjistrua të mësojë balet, që të zbulojë lëvizjet e tyre për të rikrijuar në mënyrë më realiste në veprat e veta – vazhdon rrëfimin Neda Mitkovska. – Lika Janko me siguri mund të quhet “sunduesi i ngjyrës së bardhë”. Vet piktorja thoshte, se boja e bardhë nuk i mjaftonte, se e bardha është ngjyra e Zotit. Ajo përdorte gjëra të ndryshme të natyrshme për tablotë si midhje, gurrëza, copëza litarë, spango, të cilat i afroheshin me natyrën. Format e saj janë të çuditshme – edhe disa mund të thonë, se janë primitive, por ato janë të rregulluara në mënyrë të përsosur. Thënë me një fjalë krijimtaria e saj është me përmasa të gjera.”
Lika Janko u nda nga jeta në vitin 2001 dhe deri në çastin e fundit mbeti me furçën dhe paletën në dorë.
Përgatiti në shqip: Svetllana Dimitrova
Fotografi: Diana Cankova
Mbi 30 studiues të gjuhës bullgare nga njëmbëdhjetë vende u mblodhën në një forum dyditor në Sofje dhe Plovdiv, kushtuar alfabetit cirilik, për të prezantuar arritjet e tyre më të fundit në studimin e veprës së Kirilit dhe Metodit dhe për të kujtuar se..
Gjatë fushatës së sivjetshme të kandidatëve për studentë, pyetja cila do të jetë diploma më e dëshiruar në Universitetin e Sofjes "Shën Kliment Ohridski" sikurse është retorike. Për katër vitet e fundit, zgjedhja numër një e studentëve të ardhshëm..
Më shumë se 75 vjet më parë, kishte nevojë që fëmijët e kopshtarëve bullgarë në Sllovaki të shkolloheshin, por diku ku, së bashku me shkencat e tjera, të mësonin historinë dhe kulturën e popullit të tyre në gjuhën e tyre amtare. Kështu, bullgarët nga..
Një ekspozitë fotografike kushtuar personalitetit të basit të madh bullgar të operës Boris Hristov mund të shihet deri më 28 gusht në Sofje. Ekspozita..