Programi i ditës

Radioja Kombëtare Bullgare © 2021 Të gjitha të drejtat janë të rezervuara

3 marsi – Festa Kombëtare e Bullgarisë

Dita e Çlirimit – në mes të diamanteve dhe hirit të historisë

Solidariteti ndërkombëtar dhe diplomacia sekrete

Mbrojtësit, Orllovo gnezdo të majës Shipka (piktor Aleksej Popov)

Hovi i bullgarëve drejt lirisë arriti kulmin me Kryengritjen e muajit prill të vitit 1876 e cila u shua mizorisht. Në mbarë Evropën u ngrit një valë e solidaritetit me popullin bullgar. Në shtypin e atëhershëm u botuan një sërë artikujsh tronditës për kryengritjen dhe për fatin e bullgarëve. Ndër të gjithë dallohej pena e gazetarit amerikan Xhenjuariës Makgahan, i cili shkruante për gazetat britanike.

Në Rusi lëvizja për solidaritet ishte tepër e fuqishme, gjë që ishte në sinkron me synimet shekullore të monarkisë ruse të sundonte mbi Ngushticat (Bosforin dhe Dardanelet). Që të mos bjerë prapë në izolimin në të cilin hyri pas Luftës së Krimesë, Petersburgu filloi një përgatitje intensive diplomatike për luftë me Perandorinë Osmane. Ndoshta gjatë këtyre bisedimeve me Fuqitë e Mëdha ishte caktuar harta e Ballkanit pas luftës pasi pala ruse pranoi një sërë kompromisesh. Kështu perandori Aleksandër II kishte mundësi të merrte punën në duart e veta dhe më 24 prill të vitit 1877 shpalli Luftën Ruso-Turke, e cila ishte Çlirimtare për Bullgarinë.

Lufta e papritur e rëndë dhe paqja e kompromisit

Gjenerali Gurko përshëndet vullnetarët opëllçenas (1877-1878, piktor V. Goranov)

Ushtria Osmane ishte një kundërshtare e fuqishme. Lufta doli më e gjatë, më e rëndë dhe më e ashpër, se sa pritën në Shën Petersburg. Fitorja ishte rezultat i heroizmit të madh dhe ndihmës së gjerë të bullgarëve. Në përkrahje  të Ushtrisë Ruse luftuan çetat e rebelëve dhe më në veçanti vullnetarët bullgarë – opëllçenas. Opëllçenasit bullgarë morën pjesë në një sërë ndeshjesh kyçe duke përfshirë edhe betejën më të rëndësishme për tërë luftën – mbrojtjen heroike të Grykës Shipka – Termopilet Bullgare (21-26 gusht të vitit 1877). Aty rusët dhe bullgarët e penguan kundërsulmin e Sylejman pashës drejt Bullgarisë Veriore. Pas fitores te qyteti Pleven (dhjetor 1877), ku ushtria e mareshalit Osman pashë kapitulloi, komanda ruse plaifikoi kalimin dimëror përmes malit Ballkan. Të gjithë ekspertët ushtarakë konsideruan operacionin si të pamundshëm, por ai u kurorëzua me sukses me ndihmën e gjerë të bullgarëve. Ushtria Ruse përparonte në jug dhe korrte fitore vendimtare te Sofja, Shipka-Shejnovo dhe Pllovdiv. Më 3 mars të vitit 1878 u nënshkrua varianti paraprak i Traktatit Paqësor të Shën Stefanit. Mirëpo, fati i trojeve bullgare u vendos definitivisht në Kongresin e Berlinit në korrik të vitit 1878, ku u materializuan bisedimet prapa perdes dhe kompromiseve midis Fuqive të Mëdha. E lirë mbeti Principata Bullgare (Bullgaria e sotme e Veriut dhe krahina e Sofjes) e cila formalisht ishte vasale e Portës së Lartë. Një pjesë e Bullgarisë Jugore u bë krahinë autonome në Perandorinë Osmane, ndërsa 1/3 e territorit të Ekzarkisë Bullgare iu kthye pa kusht sulltanit me të drejta me kuptim të mbuluar për vetëqeverisje të ardhshme. Zhvillimet e mëvonshme në Ballkan paracaktuan suksesin e kufizuar të luftës së bullgarëve për bashkim në vazhdim të 4 dekadave.

Çlirimi dhe gjeopolitika botërore

Pushtimi i llogores Grivishki pranë qytetit Pleven (1885, piktor N. D. Dimitiev-Orenburgski)

Roli i Rusisë mbretërore dhe politika e saj në Ballkan u bënë të diskutueshme pothuajse menjëherë pas Çlirimit, kur elita bullgare u nda në rusofilë dhe rusofobë. Rusia ishte një shtet autoritar, ndërsa idetë e revolucionit kombëtar bullgar u huazuan nga shtetet evropianoperëndimore. Madje në diskutimet më të ashpra të rusofilëve dhe rusofobëve asnjeri nuk diskutonte aktin e Çlirimit. Në vitin 1888, 3 marsi u shpall Ditë e Çlirimit, sepse kjo ishte dita në të cilën pas pesë shekujsh në hartën politike u ringjall emri i Bullgarisë. Festa nuk u ndryshua edhe në periudhën e viteve 1915-18 dhe 1941-44, kur Bullgaria ishte aleate e Gjermanisë në dy luftërat botërore, ndërsa në vitin 1916 zhvillonte përleshje të rënda me Rusinë në Dobruxhë. 3 marsi u bë Festë Kombëtare e Bullgarisë në vitin 1991.  Prapëseprapë në shoqërinë bullgare vazhdojnë diskutimet se cila ngjarje nga e kaluara të kremtohet si festë kombëtare bullgare. Kujtimi i paraardhësve tanë të cilët sakrifikuan jetën për lirinë, kërkon që patjetër data 3 marsi të respektohet.

Meqenëse edhe Rusia nuk do të kishte mundësi të na çlironte para se të kishte ndodhur Rilindja Bullgare dhe para se të kishte filluar lufta për pavarësi.

Për arsye, se në histori nuk ka “nëse”. Edhe nga këndvështrimi i sotëm nuk shihen mundësi të tjera për Çlirimin e Bullgarisë në fund të shekullit të XIX-të. Kështu paraardhësit tanë arritën të çlirojnë atdheun – me ndihmën e Rusisë. Përfituan nga mundësia, sepse gjeopolitika nuk është valle e dashurisë, por lojë e interesave. Me historinë nuk mund të diskutojmë. Prej saj vetëm mund të nxjerrim shembuj për të mirën, për arritjen e ëndrrave  me punën dhe vetëmohimin e njerëzve. Të marrim diamantet dhe të heqim hirin!

Përgatiti në shqip: Svetllana Dimitrova


Më shumë nga rubrika

102 vjet nga Traktati Neuilly dhe trashëgimia e rëndë për Bullgarinë

27 nëntori 1919 është një datë e trishtuar për Bullgarinë. Në këtë ditë u nënshkrua një traktat paqeje në periferi të Parisit Neuilly-sur-Seine, i imponuar ndaj vendit tonë pas disfatës së tij në Luftën e Parë Botërore / 1914-1918 /. Me..

botuar më 21-11-27 7.15.PD
Shën Klimenti i Ohrit

Universiteti i Sofjes kremton ditën e shenjtorit të tij mbrojtës

Më 25 nëntor Kisha Ortodokse Bullgare kremton klerikun dhe arsimtar të madh bullgar Shën Klementin, Kryepeshkopin e Ohrit. Shën Klementi njihet edhe si një nga nxënësit e vëllezërve Kirill dhe Metodij i cili së bashku me nxënësit e tjerë të të dy..

botuar më 21-11-25 11.39.PD

Me Hyrjen e Nënës së Zotit në tempull festojmë Ditën e Familjes Ortodokse

Më 21 nëntor, në ditën e Hyrjes së Nënës së Zotit në tempull, bullgarët ortodoks festojnë dhe Ditën e familjes së krishterë dhe të të rinjve të arsimuar. Sipas traditës kishtare familjet shkojnë në kishë, që të nderojnë bashkë hyrjen e Mërisë 3..

botuar më 21-11-21 5.35.PD
Подкасти от БНР