660 janë historitë e familjeve të njohura bullgare të industrialistëve, bankierëve, tregtarëve, politikanëve dhe intelektualëve dhe shtëpitë e tyre, të mbledhura nga Mariana Mallnishka në dy vëllime − “Shtëpitë flasin” dhe “Shtëpitë akoma flasin”.
Duke hapur kopеrtinat e tyre, lexuesi gjendet në makinën e kohës, kurse kronika e veçantë e shpie në një shëtitje arkitekturore nëpër të gjithë Bullgarinë, e cila zbulon dhe fatet e pronarëve të godinave të cilët bëjnë përshtypje.
Të prezantojmë që të gjithë në një material është e pamundur, prandaj zgjodhëm të tregojmë për fatin e lumtur të dy prej tyre, të cilët e kanë rikthyer shkëlqimin e vet, në sajë të pronarëve të tyre të mirë sot. Po e fillojmë vizitën tonë nga qendra e Sofjes, ku:
Në rrugën “Han Krum 31” gjendet shtëpia e familjes së bankierit Marko Rjaskov. Ajo është në stilin secesion, gjendja e saj dhe nga jashtë është e shkëlqyer, por nuk mund të hyhet brenda. Karakteristike për stilin e saj më të lirë arkitekturor është dritarja e rrumbullakosur në katin e parë, i cili përfundon me një tarracë të rrumbullakët në katin e dytë. Ornamentet nën dritaret po kështu nuk mungojnë. Këto janë gjithë detaje të shumta karakteristike nga imitacioni bullgar i arkitekturës secesion gjatë viteve 20 dhe 30 – tregon Mariana Mellnishka.
Kontributi i Marko Rjaskovit për Bullgarinë është se, ka mundur të evitojë afera dhe falimentimeve bankare, të cilat kanë kërcënuar depozitues, huadhënës dhe prodhues në vend. Gjatë vitit 1935, Marko Rjaskov është i emëruar për guvernator të Bankës Popullore Bullgare, pas kësaj bëhet dhe ministër i financave , kurse disa vjet më vonë merr pjesë në aksionin për shpëtimin e hebrenjve në Bullgari. Roli i tij nuk është i përshkruar, por e dimë se shumë njerëz me ndikimin dhe emrin e vet kanë marrë pjesë në ndonjë farë mënyre në këtë veprimtari.
Pas 9 shtatorit të vitit 1944, Rjaskov është i arrestuar dhe i liruar shumë herë me radhë, kurse pas vitit 1949 është i internuar me familjen e tij në qytetin Sevlievo. Me ardhjen e pushtetit të ri, në shtëpinë e tij në Sofje vendoset ministri i punëve të brendshme, kurse pas kësaj dhe kryeministër i vendit Anton Jugov. Kështu shtëpia mundet të rezistojë dhe të mos të shkatërrohet, siç ka qenë fati i godinave të tjera të ngjashme, në të cilat janë strehuar ushtarët sovjetik.
Stacioni tjetër i udhëtimit tonë, në të cilin mësojmë për familjet e harruara bullgare dhe shtëpitë e tyre, na çon në një nga rrugët qendrore tregtare të kryeqytetit-“Vitoshka”, ku vëmendjen tonë e tërheqin disa godina të bukura secesioni. Për shkak të ngjyrave të tyre të gjalla dhe të theksuara, ato shumë lehtë dallohen në sfondin e të tjerave. Historia e shtëpisë së gjelbër është shumë interesante, me qenë se është pronë e prodhuesve të njohur nga qyteti Gabrovo dhe tregtar të prodhimeve prej lëkure Angjell Raçev dhe Banko Radev, të cilët e kanë nisur rrugën e tyre në këtë biznes si çirakë të prodhuesve të tjerë. Shtëpia është e mirëmbajtur shumë mirë dhe nuk dallohet me një madhështi të veçantë, ajo bën përshtypje me kornizat e vet dekorative rreth dritareve dhe dyerve.
Diçka shumë kureshtare për godinën e ndërtuar gjatë vitit 1911 është se në bodrumin e saj është gjendur pijetorja e njohur për kohën e vet “Kazaka”. Ajo ka qenë diçka si një qendër për parinë e Sofjes. Në të janë mbledhur njerëz të artit si dhe miqtë e tyre nga jashtë. Aty me kolegë të vet bullgar të artit dhe miqtë e tyre ka ngrënë darkë dhe këngëtari i operës me famë botërore Fjodor Shaljapin, si dhe këngëtarja e operës Elena Nikollaj. Mes miqve në lokal kanë qenë dhe piktori Deçko Uzunov dhe artisti Konstantin Kisimov. Ndryshimet nga periudha e pasluftës dëbojnë shpirtin e lirë dhe të pavarur nga pijetorja dhe pa të ajo nuk mundet të vazhdojë. Pas vitit 1944 në shtëpi janë strehuar qiraxhinj. Atëherë praktika ka qenë e tillë që pronarët e shtëpisë të futen në një dhomë, kurse në dhomat e tjera të strehohen njerëzit e ardhur nga provinca, të cilët kanë punuar për pushtetin.
Këto dhe akoma shumë histori të tjera shumë interesante dhe pak të harruara, Mariana Mellnishka i ka mbledhur në dy librat e veta, të cilat i prezantoi më 31 tetor në Bibliotekën e Kryeqytetit.
Përgatiti në shqip: Nataniela Vasileva
Petriç ndodhet në rrëzë të dy prej maleve më të bukura dhe ende të paprekura nga turizmi - Ograzhden dhe Bellasica. Zona përreth qytetit jugperëndimor ka qenë e banuar që nga kohërat e lashta, siç dëshmohet nga një sërë gjetjesh..
Januarius A. McGahan lindi 180 vjet më parë më 12 qershor. Me këtë rast, Muzeu Historik Rajonal në Plovdiv po shfaq një ekspozitë për jetën e gazetarit të guximshëm amerikan. Reportazhet e tij të quajtura "Letra nga ferri" në gazetën londineze..
Kur njeriu e njeh historinë, mund të luftojë që gjërat e mira të përsëriten dhe të këqijat të mos përsëriten. Me këto fjalë, ministri në detyrë i kulturës, Najden Todorov, hapi ekspozitën "Zotërinjtë e kripës: Provadia - Kriporja (5600-4350 p.e.s.)"..